ابو القاسم سلطانى
332
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ابن بيطار از قول اسحق بن عمران مىنويسد انجدان طيب ( خوشبو ) خوراكى كه سرخسى ناميده مىشود در اغذيه وارد و ريشه آن محروث ناميده مىشود ( 7 * ) ، حكيم مومن مىنويسد " به لغت دار المرز كوله پر نامند ساق او را به تركى بالدرغان و بيخش را به عربى محروث و صمغ او را حلتيت طيب نامند " ( 8 * ) . به مازندرانى انجدان طيب را كولاپر نامند و بيخ آن را به عربى محروث و ساق آن را بالدرغان گويند " ( عقيلى خراسانى : 9 * ) . " در كوهستانهاى اين بلاد نبات آن را بالدرغان نامند و ظاهرا اين لفظ تركى باشد به فارسى گلپر گويند كه چون بعضى حيوانات لاولد بر آن چرا كنند چه عقيم و چه عقيمه اولاد بسيار آورند ( حكيم محمد صالح هروى : 10 * ) . گلسپر ، گلپر ، گلپر ( كرمان ) Heracleum persicum Desf ( هوپر : 11 * ) . با استناد به مراتب فوق انجدان ابيض ، انجدان سفيد ، انجدان سرخسى ، كولاپر ، گلپر اسامى مترادف و مربوط به دانههاى گياهى با نام علمى آمده در صدر مىباشد كه قدما حلتيت طيب يا انگژد خوش را صمغ و محروث را ريشه آن دانستهاند . حكيم محمد صالح هروى در قرابادين خود يك تركيب داروئى را به نام جوارش ( معرب گوارش فارسى ) انجدان ذكر نموده كه در آن مواد زير وارد شده است : فلفل ، تخم كرفس ، انجدان سياه ، انجدان سفيد ، فطراساليون ، ماميران ، فوتنج ، حاشا ، سيساليوس . كاربرد گياه در طب سنتى : همانطورى كه ابن ماسويه به آن اشاره و در فوق آمده است خواص درمانى آن مانند انجدان سياه ولى ضعيفتر است و از نوع سفيد بيشتر در اغذيه و از نوع سياه بيشتر در درمان استفاده مىشده است . رجوع شود به انجدان سياه كد 2415 همين جلد . امروزه نيز از گرد ميوه به عنوان هضمكننده ، ضد نفخ و ضدعفونىكننده و معطر در سوءهاضمه ، نفخ و به عنوان طعمدهنده غذا مصرف مىشود . از برگ گياه نيز جهت معطر كردن برخى مشروبات استفاده مىشود . مصرف بيش از اندازه گلپر باعث طپش قلب مىشود . ( 1 * ) - شرح اسماء - م ش 18 ( 2 * ) - المعتمد فى الادويه المفرده ص 10 ( 3 * ) - قدما ، گمرزين ، اولئوگم رزين و گم ( گم - صمغ ) را در تاليفات خود با نام صمغ آوردهاند . ( 4 * ) - الابنيه عن حقايق الادويه ص 13 - 12 ( 5 * ) - هدايه المتعلمين فى الطب صفحات 511 - 521 ( 6 * ) - صيدنه تت عز ش 60 ، 107 ، 344